Erfahrungen mit der Chromatischen Harfe

 

 

Harpfilosofie

Meer dan duizend jaar geleden werd in de Chinese muziektheorie het twaalftonige systeem verdeeld in een vrouwelijke en een mannelijke heletoonstoonschaal, die elkaar net als Yin en Yang tot een eenheid aanvullen. Dat is de grondgedachte van de Chinese Tao. De twee snaarrijen van de heeltonige chromatische harp verhouden zich als Yin en Yang: ze zijn tegengesteld aan elkaar en toch van dezelfde innerlijke structuur. Pas in hun verbinding verkrijg ik het volledige chromatische scala. Het is bemoedigend dat ik deze oude wijsheid in mijn harp terugvind.

Drie instrumenten worden volgens mij in de chromatische harp verenigd. Het fijne van de klassieke gitaar leeft in het tere van de besnaring en in de veelzijdigheid van de grepen. De vingers kunnen de fijnste klanknuances opwekken, terwijl ze de snaren op verschillende manieren aanraken. De piano kan iedere toon op elk tijdstip met elke andere toon combineren, zonder voorwaarden vooraf zoals het stellen van kleppen of pedalen. De harp, natuurlijk, draagt de schoonheid bij van ongedempte, swingende snaren.

Het spelgevoel

Al na korte tijd was ik gewend aan de vele kruisende snaren, want het oog is bij het spelen gericht op de handen en niet op de snaren. In tegendeel: terwijl mijn handen zich vroeger op het platte vlak van een enkele rij snaren bewogen, is het speelveld nu "driedimensionaal" en daarmee "begrijpelijker" geworden.De hoek tussen de snaarvlakken onderling verlost de pink uit zijn verbanning, omdat het onderste vlak de hand tegemoet komt. De pink doet nu gewoon mee! Dat is een geweldig voordeel, want Europese muziek is vaak gekenmerkt door vijftonige figuren.

De hoek tussen de kruisende snaarvlakken is bij mijn harp groter dan bij het historische Spaanse model, zodat de hand voor halftonen niet naar boven of naar beneden hoeft te bewegen, omdat de duimen op het ene en de overige vingers op het andere snaarvlak kunnen spelen. Ik maak even vaak gebruik van de moderne speeltechniek (duimen boven) als van de oude (duimen onder) en wissel dikwijls tussen beide. Het driedimensionale van de snaren, met wisselende posities van de handen, maakt een veelheid van nieuwe en ongewone vingerzettingen mogelijk. Uit nieuwe vingerzettingen ontstaan nieuwe muzikale ideeën, die uiteindelijk nieuwe horizonten ontsluiten.

Ik ben niet alleen

Sinds twee jaar onderneem ik met mijn chromatische harp en mijn publiek een reis door de tijd: transcripties van de oud Spaanse Vihuela, contra-punctische composities uit de late Barok, romantische Spaanse gitaarmuziek en de innige klankbeelden van Eric Satie vormen met elkaar een concert buiten het gebruikelijke harprepertoire.

Bij de eerste openbare presentatie ontmoette ik mijn eerste leerling, die als fysicus meteen enthousiast werd door de logica van de snaarordening. Vanaf die tijd discussiëren we vaak over ideale vingerzettingen en zijn verrast als we onafhankelijk van elkaar op dezelfde ideeën komen. Hij bouwde zijn instrument gedurende een cursus van Klangwerkstatt onder leiding van de instrumentbouwers André Schubert en Christoph Löcherbach.

Klangwerkstatt in Markt Wald in de Allgäu werkte mijn idee uit als Boheemse harp, die door haar toekomstige bespelers ook zelf gebouwd kan worden. Dat is mogelijk door haar eenvoudige principe, want bij alle vernieuwingen is deze harp een ongecompliceerd instrument gebleven. De stempennen zijn het enige mechaniek. Geen gerammel en gekraak, geen stellen van haakjes, stangen of pedalen. Eenmaal gestemd: in elke toonsoort zuiver. Gelukkig zijn er tegenwoordig chromatische stemapparaten.

In 2003 wijdde ik mij geheel aan de chromatische harp. Na mijn eerste leerling zijn er nog twee het avontuur van de chromatiek op het spoor gekomen. Voor hen en voor alle andere moedige leerlingen zou ik graag een leergang chromatische harpmuziek schrijven, die rechtstreeks is geïnspireerd door de nieuwe snaarordening.
Nieuwe mogelijkheden voor de vingers geven ruimte aan nieuwe klanken.

Vertaald door Piet en Ursula Kimmel